مقدمه
برای حرفه خبرنگاری اصولی یکسان و بینالمللی تعریف نشده است. این که چه طور باید کار کرد، یا اجازه میدهند چه طور کار کنیم از کشوری به کشور دیگر و حتی در میان مجموعه های خبری فرق میکند. با این حال، اصولی کلی وجود دارد که روزنامهنگارهای سراسر جهان اغلب با آن موافق هستند.
در سال 1987 از سوی سازمان یونسکو، اعلامیه ای درباره نقش رسانه های جمعی در تقویت صلح جهانی و تفاهم بین المللی به تصویب رسید که در آن بر تربیت اخلاقی و اجتماعی خبرنگاران، آزادی مبادله اخبار و اطلاعات به عنوان یک حق اساسی، کوشش خبرنگاران برای دریافت اخبار و اطلاعات صحیح برای ارائه به عموم مردم، تحقیق و اندیشیدن در صحت خبر، تحریف یا مخدوش نکردن عمدی خبر، پنهان نکردن خبر از دید مردم، ایمان کامل به خیر، مصلحت و حسن نیت به جامعه، جرم دانستن تخطئه و افترا به اشخاص، جرم دانستن سرقت ادبی و انتساب اخبار به عقاید و مولفات دیگران و احترام گذاشتن به شهرت، شان و حیثیت افراد در آن تأکید شده بود.
خبرچیست؟
در تازه ترین كتابی كه استادان دانشگاه علامه طباطبایی منتشر كرده اند، تعاریف گوناگون زیر با در نظر گرفتن ابعاد مختلفی از خبر ارایه شده است:
v خبر گزارشی از واقعیت است، ولی هر واقعیتی را نمی توان خبر نامید.
v خبر پیامی است كه احتمال صدق و كذب در آن وجود دارد.
v خبر الزاماً گزارش رویدادهای جاری (تازه ها) نیست، ممكن است واقعه یی كه سالها قبل رخ داده، با نمایان شدن اطلاعات تازه ارزش خبری پیدا كند. (اخبار مربوط به اكتشافات باستان شناسی، عملیات جاسوسی و...)
v خبر، رویدادی است كه قرار است اتفاق بیفتد، اما هنوز رخ نداده است. (خبر مربوط به مسافرتها، ملاقاتها، كنفرانسها و...)
خبرهايي نظير اينكه «فردا برف خواهد باريد»، «كنكور سراسري هفته آينده برگزار مي شود» و يا «سمينار مطبوعات بهار آينده تشكيل مي شود» از جمله خبرهايي هستند كه مشمول تعاریف فوق قرار مي شوند.
از دیدگاه دکتر یونس شکرخواه یکی از اساتید حوزه ارتباطات, خبر (News ) با اتفاق يا رويداد (Event) فرق دارد. رویداد مربوط به جهان " واقعی" و خبر مربوط به جهان " رسانه ای" است. به عنوان مثال؛ وقوع توفان یا سیل یک رویداد است اما اگر همین رویداد در روزنامه ای چاپ یا در خبرگزاری، سایتهای اینترنتی منتشر یا از صدا و سیما پخش شود؛ آن مسئله دیگر یک رویداد نیست بلکه یک خبر محسوب می شود.
خبر، نقل واقعي و عيني حوادث جاري مهم است كه در روزنامه چاپ مي شود و مورد توجه خوانندگان قرار مي گيرد. خبر، گزارش مناسب خلاصه و دقيق يك رويداد است، نه خود رويداد. خبر، نقل ساده، خالص وقايع جاري است. خبر، اعلام و بيان وقايع جالب زندگي اجتماعي و نقل عقايد و افكار عمومي است.
به اين ترتيب همانگونه كه ملاحظه مي شود دستيابي به يك تعريف مشترك و جامع و به عبارت ديگر ارائه يك تئوري جامع و مانع براي خبر، بسيار دشوار مي نمايد. اما اگر خبر را گزارشي بيطرفانه، دقيق و در عين حال صحيح و عيني از يك رويداد مفروض بدانيم، وجود برخي از شاخصها و معيارها به انتخاب آن «رويداد» - از ميان هزاران رويداد ديگر - به عنوان «خبر»كمك مي كند اين عناصر موجود در رويداد را كه به گزينش رويداد و تبديل شدن آن به خبر مي انجامند، ارزشهاي خبري (Values News) مي ناميم.
ارزش های خبری کدامند؟
1. دربرگیری یا فراگیری - Impact
هر رویداد وقتی بعد در برگیری دارد که روی تعداد زیادی از افراد جامعه تاثیری در زمان حال و آینده داشته باشد.
مثال اول :
ü واکسینه شدن جوانان کشور در برابر بیماری هپاتیت ب
ü واکسینه شدن جوانان استان در برابر بیماری هپاتیت ب
ü واکسینه شدن دانش آموزان شهر اصفهان در برابر بیماری هپاتیت ب
ü واکسینه شدن دانش آموزان یک مدرسه در برابر بیماری هپاتیت ب
بدون شک دربرگیری گزینه اول بیش از گزینه های دیگر است.بنابراین فراگیری یک رویداد بهترین علامت یک رویداد برای تبدیل شدن به خبر است.مهم نیست که یک رویداد از نظر فراگیری مثبت یا منفی باشد ، میزان فراگیری آن ملاک است.
مثال دوم :
ü زلزله یکی از روستاهای اطراف بم را لرزاند.
ü زلزله در چندین روستای اطراف بم باعث کشته و زخمی شدن تعداد کثیری از اهالی روستا شد.
ü زلزله بم تلفات زیادی به همراه داشت.
بدیهی است آمار تعداد کشته شدگان زلزله در استان کرمان بسیار بالا است.
2. شهرت - Prominence
اشخاص حقیقی یا حقوقی معروف، مکان ها و شهرهای معروف، شخصیت های مذهبی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی یا سازمان ها و ادارات خصوصی و دولتی که به خاطر کارها یا خدمتشان در گذشته میان مردم شناخته شده باشند و هر چیزی که از عنصر شهرت برخوردار باشد، می تواند به یک خبر تبدیل شود.
مثال : رئیس جمهور، برج میلاد، تخت جمشید، خسرو شکیبایی و ...
3. برخورد، اختلاف، تضاد - Conflict
این گونه رویدادها حاوی برخورد (اختلاف یا تضاد) میان افراد، گروه ها، ملت ها و حیوانات با یکدیگر یا با طبیعت است. برخورد ممکن است به صورت جسمانی (طبیعی) یا فکری (ایدئولوژی و عقیدتی) باشد.
اخبار سرقت، جنایت، سیل، جنگ، اعتصاب، سوء استفاده های مالی و جدال های سیاسی از جمله رویدادهایی هستند که عامل برخورد، اختلاف و یا تضاد در آنها وجود دارد.
مثال:
ü ü اوباما ترور شد
ü طالبان مسئولیت حمله به مرکز مشاوره مهاجرت آمریکا را بر عهده گرفت
4. استثنا و شگفتی _ Oddity
رویداد غیرعادی، استثنایی، عجیب و یا نادر است. در بعضی موارد، این رویداد ها برخلاف پیش بینی یا انتظار اتفاق می افتد. اختراعات و اکتشافات را می توان به عنوان نمونه هایی از این بعد خبری نام برد . معمولا این خبر با «ترین» ها می آید.
مثال : پیرترین فرد جهان، بلندترین آسمانخراش دنیا و ...
5. بزرگی، فراوانی در تعداد و مقدار Magnitude
این بعد خبری فقط مربوط به اعداد و آمار است. ارقام ممکن است، تعداد نفرات یا میزان خسارت های جانی و مالی باشد. هر چه تعداد و یا مقدار زیادتر باشد، اهمیت این بعد خبری بیشتر است.وقتی عدد و رقم در هر رویدادی بالا باشد؛ به معنای آن است که باتوجه به دربرگیری موضوع اولین ارزش خبری است که خبرنگار باید به آن توجه داشته باشد.
مثال:
ü حضور صد هزار تماشاگر در وزرشگاه آزادی
ü اختلاس هزار میلیارد تومانی مدیرعامل یک شرکت بازرگانی
ü ده هزار موبایل تا دو هفته دیگر واگذار می شود
6. مجاورت _ Proximity
اساسا مخاطبان رسانه ها ترجیح می دهند ابتدا از خبرهای مربوط به محله ، شهر ، کشور و کشورهای همجوار خود اطلاعات کسب کنند. همانطور که واقعه ای برای یک نفر خبر است، ممکن است برای فرد دیگر خبر نباشد و یا رویدادی که برای یک شهر خبر است، ممکن است برای شهر دیگر ارزش خبری یکسان نداشته باشد. مجاورت برای مخاطب می تواند به دو صورت ارزش خبری داشته باشد؛ جغرافیایی و معنوی.
ü مجاورت جغرافیایی
در این حالت، مخاطب در درجه اول مایل است در مورد رویدادهای محل یا شهری که در آن زندگی می کند، آگاهی به دست آورد. هر چه فاصله رویداد تا شهری که مخاطب در آن زندگی می کند، دورتر باشد، ارزش خبری این بعد کمتر است.
ü مجاورت معنوی
تحقیقاتی که در زمینه ارزش های خبری انجام شده، نشان می دهد که بعد مجاورت معنوی در بسیاری از موارد اگر برای مخاطب ارزش خبری بیشتری نسبت به مجاورت جغرافیایی نداشته باشد، ارزش خبری کمتری هم ندارد.
اخباری وجود دارد که به لحاظ جغرافیایی با مخاطب فاصله زیادی دارد اما به واسطه اهمیت اتفاقات آن منطقه، تاثیرات و میزان دربرگیری آن از ارزش خبری بالایی برخوردار است.
مثال: وقتی با اخبار مربوط به آمریکا یا فلسطین و لبنان مواجه می شویم؛ برای ایران معنادار و حائز اهمیت است بنابراین در مطبوعات منتشر می شوند.
7. تازگی - Timeliness
زمان یا تازگی رویداد به مطلب خبری ارزش ویژه ای می دهد.حرفه ای های دنیای ژورنالیسم می گویند هر چه زمان وقوع رویداد در واقع فاصله زمانی وقوع آن تا انتشار رویدادی که قابلیت خبر بودن را دارد، کوتاهتر باشد؛ تازه تر و جذاب تر خواهد بود. اگر خبر به موقع منتشر نشود، مخاطب به منابع دیگر خبری مراجعه و نیاز خبری خود را از آنان تأمین خواهد کرد. در واقع تازگی خبر مبنای رقابت خبرگزاری ها، روزنامه ها و همه رسانه ها با یکدیگر است.
جنس هر خبر همه سبک های خبر نویسی از شش عنصر یا ماده تشکیل می شود که به آنها "عناصر خبر" می گویند. از آنجا که عناصر خبری بر مبنای طرح شش پرسش هستند به همین دلیل آنها را می توان در قالب این فرمول به خاطر سپرد:
5w + H = عناصر خبری
خبرنگار قبل از نوشتن خبر باید مشخص کند که کدام یک از اطلاعاتی که در دست دارد اهمیت بیشتر و کدام یک از اهمیت کمتری برخوردار است. در این صورت است که عناصر خبر و ارزش های خبری می توانند خبرنگار را در نوشتن خبر یاری دهند.
عناصر خبری عبارتند از: که؟ (چه کسی) – کجا؟ - کی؟ (چه وقت) – چه؟ (چه چیزی) چرا؟ و چطور؟ (چگونه).
1) که؟ (چه کسی) - Who
خبرنگار باید دقیقا بداند که چه کسی یا چه کسانی در پیدایش رویداد دخالت داشته اند. بنابراین لازم است خبرنگار نام، نام خانوادگی دقیق، سن و اطلاعات مشابه دیگری را که برای تکمیل خبر لازم می داند، تهیه کند.
ü نشست مشترک لاریجانی با کارکنان مجلس
ü مذاکره مستقیم ایران و امریکا برای حل مشکلات افغانستان
ü پورکاشیان صدرنشین مسابقات بانوان شد
2) کجا؟ - Where
محل رویداد در ارزش خبر تاثیر دارد. در بیشتر موارد، یک خبر شهری یا مملکتی نسبت به یک خبر خارجی برای مخاطب ارزش بیشتری دارد.
ü مسابقه فوتبال ایران وعربستان در استادیوم آزادی برگزار می شود
ü برگزاری مسابقات جام جهانی فوتبال سال 2010 در افریقای جنوبی
3) کی؟ - When
از ارزش های خبری یاد شده زمان یا تازگی خبر از اهمیت خاصی برخوردار است. اگر خبر جدید است، خبرنگار باید بعد تازگی خبر را در مقدمه خبر نشان دهد. در مواقعی که مدتی از وقوع رویداد گذشته است یا عامل زمان چندان اهمیت ندارد، ذکر زمان ضروری نیست.
ü انتخابات دور دهم ریاست جمهوری خرداد 88 برگزار می شود
ü کنکور رشته هنر 28 تیرماه برگزار می شود
4) چه؟ - What
در خبرنویسی عنصر «چه» به ماهیت رویداد مربوط می شود. «چه» ممکن است یک حادثه رانندگی، آتش سوزی، تصویب یا رد لایحه های قانونی باشد. «چه» معمولا در مقدمه خبر قرار می گیرد اما در مورد یک رویداد خبری، خبرنگار باید مشخص کند از میان مطالب مختلفی که یک رویداد را به وجود می آورد، کدام یک از اهمیت بیشتری برخوردار است.
از میان مطالب متعدد «چه»ها باید آن یکی را انتخاب کرد که دارای ارزش خبری بیشتری است. مثلا اگر خبر حاوی بعد دربرگیری است، باید کوشید آن را به طرز روشنی در لید و مقدمه خبر نشان داد.
ü محموله یک کشتی ایرانی به مقصد سوریه توقیف شد
ü کاهش 16 درصدی حوادث رانندگی در تعطیلات نوروزی
5) و 6) چرا و چگونه -How & Why
عنصر «چرا» علت و دلیل یا انگیزه بوجود آمدن رویداد را بیان می کند و عنصر «چگونه» نحوه و چگونگی وقوع رویداد را . در بسیاری از مواقع، خبرنگار چگونگی پدید آمدن یک رویداد خبری را می داند، اما از علت یا انگیزه ای که در پشت آن پنهان است خبر ندارد یا علت و انگیزه را می داند، اما از نحوه رویداد اطلاعاتی ندارد.
مثلا در خبر روز اول سقوط یک هواپیما، علت سقوط هواپیما را نمی توان به دست آورد. علت سقوط هواپیما وقتی رسما اعلام خواهد شد که جعبه سیاه که حاوی نوار مکالمات خلبان با برج مراقبت است به دست آید که آن هم قطعا چند روز و یا چند ماه طول می کشد.
عنصر «چرا» و «چگونه»، هنگام تهیه گزارش های تحلیلی بیشتر از سایر موارد مورد استفاده قرار می گیرد، زیرا در این گونه گزارش ها، خبرنگار زمان بیشتری برای بررسی علت، دلیل، انگیزه یا نحوه چگونگی بوجود آمدن یک رویداد خبری را دارد.
مثال:
ایران ضبط محموله یک کشتی حامل بار از این کشور "به مقصد سوریه" را که گفته می شود حامل مواد ساخت سلاح بود، غیرقانونی خوانده است.
سبک های خبرنویسی
خبر یک رویداد را می توان به صورت های مختلف از جمله سبک هرم وارونه، سبک تاریخی، سبک تاریخی همراه با لید و سبک پایان شگفت انگیز تنظیم کرد افزون بر این سبک ها دو سبک دیگر نیز به نام های سبک بازگشت به گذشته (نقطه مقابل سبک تاریخی) و سبک تشریحی (تشریح قسمت به قسمت خبر) مطرح است. با توجه به اینکه در خبرگزاری اساسا سر و کار ما با خبر است، در این قسمت صرفا به سبک هرم وارونه می پردازیم.
سبک هرم وارونه
در این سبک، خلاصه مهم ترین مطلب رویداد در ابتدای خبر و کم ارزش ترین مطلب در انتهای خبر قرار می گیرد. در این سبک مطالب دیگر با توجه به میزان اهمیت آنان از بالا به پایین تنظیم می شود.
سبک هرم وارونه، یکی از کارآترین روش های انتقال اطلاعات است. باید دانست که اکثر مخاطبان وقت زیادی را برای مطالعه اخبار روی سایت های خبری صرف نمی کنند.
مخاطب معمولا خبر را با خواندن تیتر شروع می کند. اگر آن خبر ارتباطی به کار و زندگی اش داشت، لید یا مقدمه خبر را می خواند، چنانچه لید نشان داد که مطلب برایش از ارزشی برخوردار است به خواندن بقیه خبر ادامه می دهد. تحقیقات علمی در این زمینه نشان می دهد که تعداد خوانندگان خبر با افزایش تعداد پاراگراف ها ارتباط معکوس دارد؛ یعنی هر چه خبر طولانی تر باشد، تعداد خوانندگان آن کمتر خواهد بود.
اجزای خبر
1) روتیتر
روتیر نقش تیتر را ندارد و اغلب برای معرفی نقل کننده تیتر استفاده می شود. در چنین مواردی در اکثر موارد، عنوان فرد بکار می رود و تنها در موارد خاص (میزان دربرگیری شهرت فرد کشوری باشد یا منطقه ای یا بین المللی ) از اسم اشخاص استفاده می شود. از روتیتر نمی توان به عنوان تیتر استفاده کرد. معمولا فعل در روتیتر زمانی بکار برده می شود که تیتر دارای فعل نباشد.
2) تیتر
تیتر به عنوان مهم ترین بخش خبر و بر مبنای 1 یا 2 عنصر خبر در قالب حداکثر 12 کلمه، کوتاه، دقیق، فاقد ابهام نوشته می شود.
v تیتر باید به تنهایی و بدون استفاده از روتیتر معنای مستقل داشته باشد و محل وقوع خبر را در اخبار شهرستان یا استان مشخص کند. بنابراین نباید آن را متکی به روتیتر انتخاب کرد.
v تیتر اگر فعل داشته باشد از تاثیرگذاری بیشتر برخوردار خواهد بود.البته مشروط بر اینکه در آنها از فعل های کوتاه و غیرترکیبی استفاده شود.اگر تیتر فاقد فعل بود بهتر است به روتیتر فعل بدهید و اگر روتیتر بدون فعل بود، بهتر است تیتر با فعل نوشته شود چرا که فعل به تیتر جنبه خبری تر می دهد.
مثال:
- روتیتر: در دانشکده کشاورزی دانشگاه تهران
- تیتر: اتاق خوابگاه دانشجویی خاکستر شد
نکته: برای گزارشها و اخبار پوششی به واسطه آن که از متن های طولانی برخوردار هستند از میان تیتر یا همان سوتیتر استفاده می شود.
نکات مورد تأکید در مواقع تیتر زنی:
v هیچ تیتری را با حرف اضافه شروع نکنید.این کار باعث ضعیف شدن تیتر می شود.
v اجتناب از کلمات تکراری در تیتر
v تیتر حتما کوتاه باشد
v از تیتر به عنوان شعار استفاده نشود، تیتر باید نقش خبری خود را داشته باشد
v تیتر باید حتما از دل لید انتخاب شده باشد و ارتباط منطقی بین باید لید داشته باشد.
v تیتر عامل خوانده شدن خبر و جذب مخاطب محسوب می شود بنابراین در انتخاب آن باید بیشترین مهارت حرفه ای بکار گرفته شود
v گیومه یا کوتیشن در تیتر حتی الامکان استفاده نشود مگر موارد خاص.
3) لید
به عنوان مقدمه خبر باید کوتاه، از میان مهمترین بخش خبر و حداکثر دارای سه فعل باشد. حداکثر کلمات لید 15 تا 30 کلمه باید باشد. حتی الامکان از بکاربردن کلمات و حروف اضافه و موارد غیرضرور خودداری شود.
لازم است لید به گونه ایی نوشته شود که خواننده را برای مطالعه متن خبر ترغیب کند. تیتر را دل خود داشته باشد و با پارگراف اول شروع متن نیز مرتبط باشد اما نباید کل خبر در لید عنوان شود. لید باید حاوی جذاب ترین (بهتر بگویم با ارزش ترین) بخش خبر باشد اگر چه این روزها چون به عنصر «چرایی» و «چگونگی» بیشتر پرداخته میشود.
لیدها نسبت به گذشته کمی بلندتر شدهاند:
قیمت نفت جمعه پس از آن که ایالات متحده هشدار داد شبه نظامیان نیجریهای حملاتی را علیه بزرگترین تولیدکننده نفت افریقا سازماندهی میکنند دو درصد افزایش یافت و به بیش از 59 دلار رسید.
(لید به زبان انگلیسی 31 کلمه است)
لید بی محتوا
به طور کلی هر رویداد خبری حاوی مطالب مهم یا جالبی است که می توان خلاصه آن را در لید خبر قرار داد. خبرنگار باید از نوشتن مطالب کلی و بی محتوا که اطلاعات تازه ای به خواننده نمی دهد، خودداری کند.
لید پرمحتوا
به همان اندازه که لید بی محتوا مناسب نیست، لیدی هم که به کلیه عناصر خبر پاسخ می گوید، مناسب نیست.
مثال: زیر نمونه لید منسوخ شده ای را نشان می دهد که به 6 عنصر خبری پاسخ می گوید.
«عباس حسین زاده دانش آموز 18 ساله دبیرستان ابن سینای تهران ساعت 30/5 بعدازظهر دیروز، هنگام عبور از خیابان کریم خان زند با اتوبوس شماره 14272 – تهران 12 به رانندگی حسین نیکنام 48 ساله تصادف کرد و به علت خونریزی مغزی در بیمارستان سینا درگذشت.»
نمونه تجدید نظر شده این لید:
«جوان 18 ساله ای ، بعدازظهر دیروز پس از تصادف با اتوبوس به علت خونریزی مغزی در بیمارستان سینا درگذشت.»
برای کوتاه تر شدن لید، جملات اضافه را می توانید از آن حذف کنید. مثلاً چه ضرورتی دارد که بنویسیم: ... با اشاره به ... گفت:...؟
برای کوتاه کردن لید، اشاره ها و تاکیدهای گوینده خبر را حذف و به متن خبر می توان منتقل کرد. بنابراین لیدی که در یک جمله خلاصه شود؛ بهتر، خواندنی تر و اثرگذارتر است.
لید مبهم و گنگ، خواننده خبر را از دست می دهد. اگر لید مهم ترین مطلب را به روشنی بیان کند، احتمال اینکه خواننده، خبر را بخواند زیادتر است.
نحوه شروع لید
خبرگزاری پانا: عنوان فرد( پست سازمانی ) بر اسم فرد اولویت دارد مگر آن که فرد شناخته شده باشد مانند رئیس جمهور ....
4) متن خبر
شروع متن:
با توجه به این که اخبار به صورت هرم وارونه تنظیم می شوند بنابراین شروع متن نیز باید با لید مرتبط باشد.
شروع متن اخبار پوششی: به گزارش خبرنگار ورزشی سیاسی دکتر محمود احمدی نژاد ....
شروع متن اخبار تولیدی: اسم کوچک و فامیلی فرد مانند: مهدی حسینی در گفت و گو با خبرنگار فرهنگی پانا ...
اخبار دریافتی یا همان فکسی : به گزارش خبرگزاری پانا به نقل از روابط عمومی ستاد مبارزه با مواد مخدر ...
نکته : - زمان و مکان برگزاری برنامه های پوششی عنوان شود.
- پاراگراف ها کوتاه باشند. هر پاراگراف بین یک تا 3 جمله باشد.
منبع نگاری :
لازمه جلب اعتماد مخاطب صداقت و شفافیت در منبعنگاری است منبعی که نامش بیاید به منبعی که نامش فاش نشود، ترجیح داده می شود. وقتی نام منبعی را ذکر می کنید بر اعتبار خبری که نوشتهاید افزوده می شود. علاوه بر آن، خواننده می تواند با توجه به سمت منبع قضاوت کند که اطلاعاتی که به او دادهاید تا چه اندازه معتبر و موثق است: یک راننده تاکسی گفت:............. سخنگوی دولت گفت: ...
در صورتی که منبع ضد و نقیض حرف میزند، نباید حرفهایش را دو دسته کنید و یک بخش را به نقل از او بیاورید و بخش دیگر را به نقل از فردی ناشناس.
نکته : خبرنگار همیشه معتبرترین منبع است. منابع ناشناس ضعیفترین منابع هستند.
نقل قول ها و دقت
هيچگاه نبايد نقل قول ها را تغيير بدهيد مگر اين كه بخواهيد يك كلمه يا عبارت تكراري را حذف كنيد و اين هم تنها در صورتي كه آن كلمه يا عبارت حذف شده در معناي نقل قول تغييري ايجاد نكند.
اگر نقل قولی را به لحاظ دستور زبان ویرایش میکنید باید حواستان جمع باشد که محتوا و معنای آن تغییر نکند.
انتخاب گلچين نقل قولها ميتواند به غرضورزي بينجامد. مطمئن شويد نقل قولهايي كه استفاده ميكنيد منعكس كننده گفتههاي منبع هستند و حركاتي را كه منبع با اعضاي صورتش يا دستهايش انجام داده (مثل لبخند زدن يا نيم نگاه) - در صورتي كه در معناي نقل قول تاثير گذاشته - منعكس کنید.
اعداد در خبر
خبرنگارها در هر حوزهای که کار کنند اغلب با اعداد سر و کار دارند. یک دلیلش این است که اخبار تجاری و مالی اغلب جزو اتفاقات مهم روز است. برخی از خبرنگارها وقتی نگاهشان به اعداد میافتد خشکشان میزند و این را هم میگویند که خبرنگار + اعداد = اشتباه.
مسن ترین فرد جهان با 116 سال سن درگذشت.
كوئيتو، اكوآدور - مازيا استر دو كاپوويا، كه مسنترين فرد جهان قلمداد ميشد، در موطن خود اكوآدور، چنان كه نوهاش خبر داد، در گذشت. او 116 زندگی کرد، هم زمان با چارلي چاپلين به دنيا آمد و همان سالي ازدواج كرد كه امريكا وارد جنگ جهاني اول شد.
53 ميليارد ليتر بنزين و گازوئيل دود شد
در سال 84 بيش از 24 ميليارد ليتر بنزين و 29 ميليارد ليتر گازوئيل در كشور به مصرف رسيد كه بخش حملونقل بيشترين سهم مصرف را به خود اختصاص دادند.
ايست قلبي مهمترین عامل علت مرگومير تهرانيها
به گفته مديرعامل سازمان بهشت زهرا(س)، ايست قلبي با 28/11 درصد همچنان شايعترين و سرطان ريه با 12/1 درصد، كمترين علت مرگومير شهروندان تهراني طي يك ماه گذشته بوده است.
هر2 ساعت يك معتاد در كشور ميميرد
معاون دبيركل ستاد مبارزه با موادمخدر با تشريح عملكرد نظام جمهوري اسلامي ايران در مبارزه با قاچاقچيان و معتادان طي يك سال گذشته اعلام كرد:هر دو ساعت يك نفر در كشور بر اثر اعتياد جان خود را از دست ميدهد و سال گذشته 4320 نفر در ايران قرباني موادمخدر شدند.
استفاده از القاب و عناوین
· افعال برای مقام معظم رهبری جمع بکار برده می شوند.( مقام معظم رهبری .. فرمودند: ...)
· در مورد سایر آیات و مراجع؛ لقب آنها تنها در پارگراف اول بکار می رود و افعال نیز به صورت مفرد استفاده می شود.(آيتالله محمدتقي مصباح يزدي رئيس موسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره) در اختتاميه كنگره «نقش معنويت در نبرد ناهمطراز» ... اظهار داشت:.... مصباح یزدی .......تصریح کرد: ......)
· استفاده از افراد نظامی القاب آنها در سطرهای میانی به همراه اسم آنها بکار می رود. (سردار احمدرضا رادان امروز در حاشيه همايش پيشگيري از جرم در سالن همايشهاي برج ميلاد در جمع خبرنگاران گفت:...)
نکته : مجاز به استفاده از القاب دکتر و مهندس برای سایر مسئولان نیستند و تنها لقب دکتر برای شخص رئیس جمهور آن هم در پارگراف اول مجاز هستند.
کوتاه نویسی
استفاده از جملات کوتاه از اصولی است که باید در خبر نویسی رعایت شود. طبق تحقیقات انجام شده :،
ü 75 درصد از مردم جملات 20 کلمه ای را راحت تر درک می کنند.
ü 62درصد از مردم جملات 25 کلمه ای را راحت تر درک می کنند.
ü 47 درصد از مردم جملات 30 کلمه ای را راحت تر درک می کنند.
ü 33 درصد از مردم جملات 35 کلمه ای را راحت تر درک می کنند.
ü 17 درصد از مردم جملات 40 کلمه ای را راحت تر درک می کنند.
با توجه به جمیع جهات در ایران، جملات 20 کلمه ای مناسب تر به نظر می رسند.
فواید کوتاه نویسی:
- جمعیت بیشتری خبر را می خوانند و راحت تر می فهمند.
- خبرنویسی ساده تر می شود.
- از غلط های دستوری که معمولا در جملات مرکب پیش می آید، کاسته می شود.
- تنظیم کننده و یا تایید کننده خبر می تواند به آسانی خبر را از نظر دستوری یا موضوعی تصحیح و یا بازنویسی کند.
پاراگراف بندی
از اصول دیگری که باید در خبرنویسی رعایت شود، محدود کردن هر پاراگراف به یک تا حداکثر سه جمله است. استفاده از پاراگراف های یک تا سه جمله ای به تنظیم کننده خبر این امکان را می دهد که:
o لید خبر را به سرعت تغییر دهد.
o خبر را با توجه به مطالب مهم آن به آسانی تنظیم کند.
o مطالب غیرضروری را حذف کرده و اطلاعات ضروری را به سادگی به آن اضافه کند.
چند نکته مهم
الف ) بیان چند ویژگی یک پیام جاذب و موثر
1- تجانس پیام با محیط:
پیام صادر شده باید با محیط پیرامون خود تجانس داشته باشد، در غیر این صورت امکان دفع آن یا عبارت دیگری بی اثر ماندن آن زیاد است.
2- تطابق عملکرد پیام با محیط:
عملکرد و ماحصل پیام باید با نیاز محیطی که پیام در آن منتشر و منتقل می شود تطابق و هماهنگی داشته باشد.
3- محتوای پیام متناسب با سطح فکر و بینش مخاطب باشد.
4- در محتوای پیام شناخت مخاطب و استفاده از ویژگی های روانی و اجتماعی او در نظر گرفته شود.
5- به کمک های خارجی و بازخورد و عکس العمل پیام توجه شود.
ب ) ویژگی های یک خبرنگار خوب
کنجکاوی - اگر خبرنگارها شخصا کنجکاو باشند، میتوانند سوالات خود را بهتر بپرسند. یک خبرنگار خوب باید به هر چیزی که نگاه می کند بتواند حداقل سه سوال در رابطه با آن مسئله مطرح کند.
حس خبری - این که بفهمیم چه چیزی خبر است عموما با تمرین به دست میآید.
استقامت و پشتکاری- تسیلم نشدن خبرنگار در برابر موانع، محدودیت ها و مخالفت ها از جمله ویژگی های مهم برای یک خبرنگار خوب محسوب می شود.
عینیگرایی - خبرنگار خوب نظرات شخصی خود و تعصباتش را در کار حرفه ای خود دخالت نمی دهد و اخبار را به عنوان یک امانت به صورت دقیق و شفاف در اختیار مخاطبان قرار می دهد و قضاوت را بر عهده خود خوانندگان می گذارد.
دقت، انصاف، رعایت بی طرفی، عدم کپی برداری از نوشته های دیگران، برقراری ارتباط سالم با منابع و کانالهای خبری و عدم دریافت رشوه از آنان، رعایت دقت، صداقت و شفافیت در انتقال خبر ویژگیهای دیگر یک خبرنگار خوب محسوب می شود.
ج) چطور منابع خوب را پیدا کنیم
افراد و محیط اطراف، خبرگزاریها و روزنامهها بهترین منابعی هستند که می توانند شما را با کانال های خبری مرتبط کنند.
- در نشستها و کنفرانسها شرکت کنید و بولتنهای داخلی مربوط به حوزهتان را بخوانید.
- جستجو در اینترنت یا سایت دانشگاهها یکی دیگر از منابع مناسب برای کسب خبر است.
ارتباط با کارشناسان و اساتید دانشگاه ها میتوانند از زوایای مختلف درباره مسائل حوزه های مختلف اظهار نظر کنند و به شما اطلاعات بدهند.
- با دفاتر روابط عمومیها تماس بگیرید و از آنها بخواهید به شما اشخاصی را معرفی کنند. چه داخل سازمانی که در آن کار میکنند و چه خارج از آن.
آیین نگارش
نشانه ها
پیشینه پیدایش نشانه های نقطه گذاری چندان روشن نیست. برخی پژوهندگان معتقدند که آرستیو فانس، نمایشنامه نویس پیش از میلاد یونان نخستین کسی است که در نوشته هایش، شماری از قواعد نقطه گذاری را آورده است.
در خطوط باستانی ایران نیز مانند میخی، پهلوی و اوستایی «نشانه های قراردادی خط به صورتی محدود، به کار می رفته است» همچنان که در خط های کوفی و قرآن هم به پاره ای از این نشانه گذاری ها بر می خوریم.
پیشینه نشانه های نقطه گذاری در خط کنونی فارسی به اوایل سلطنت فتحعلی شاه قاجار و به ویژه به آغاز کار چاپ و انتشار روزنامه در نیمه دوم سده 13 ه.ق باز می گردد. از این زمان به بعد، رفته رفته پای نشانه های نقطه گذاری از رهگذر ترجمه آثار غربی به ایران نیز باز شد و بعدها حسین کاشف، مولف دستور زبان فارسی با عنوان «اعجام» به قواعد نقطه گذاری اشاره کرد.
اینک مهم ترین نشانه های نقطه گذاری را مرور می کنیم.
نقطه - (.)
نقطه نشانه مکث کامل است که در پایان هر جمله خبری یا انشایی می آید. مهم ترین نقش نقطه، جدا کردن جمله ها از یکدیگر است. نقطه همچنین برای جدا کردن حرف های اختصاری به کار می رود، مثل ان. پی . تی
دو نقطه - (:)
- علامت دو نقطه بعد از ناقل عبارت می نشیند. مثل رئیس جمهور: تغییر در مرزهای منطقه را نمی پذیریم.
سه نقطه - (...)
- نشانه حذف و تعلیق واژه ها یا جمله محذوف است و معنی آن الی آخر یا غیره است . مانند: حسنک وزیر با عزمی راسخ و خاطری آزرده زن و فرزند، جاه و مقام و ... را بدرود گفت.
- در کلمه الله به جای لله ا...
ویرگول - (،)
- علامت مکث کوتاه و ایجاد فاصله بین دو بخش از جمله است. این علامت به منظور آسان ساختن درک مطلب در جمله مورد استفاده قرار می گیرد. مانند هر چیزی که به زبان آمد، به زیان آمد.
- برای جدا کردن واژه یا عبارتی که وصف کننده اسم یا ضمیر است، مانند خیام، شاعر بزرگ ایرانی، بزرگ ترین رباعی سرای ایران است.
- برای تمایز اعداد در جمله ها مانند: مواد 674، 675، 677، 802 قانون مدنی، ناظر بر تعهدات موکل است.
- فاصله بین دو فعل در جمله، مانند «وی که پیش از این معاون استاندار ... بوده است، گفت: ... »
- نشانه جداسازی مبتدا و خبر در جمله، مانند ایران، کشوری پهناور و اثر گذار در خاورمیانه است.
نکته: به کار بردن ویرگول، قبل از فعل جمله ها و حروف ربط ، مانند «از» « به » و ... اشتباه است؛ مگر حتما نیازی به مکث داشته باشیم و با برداشتن ویرگول، مفهوم جمله تغییر کند.
نقطه ویرگول - (؛)
- نشانه مکث و درنگ طولانی میان دو جمله یا دو عبارت است که با هم پیوند دارند و در عین حال از معنا و مفهوم کامل و مستقل برخوردارند.
- نقطه ویرگول برای جدا کردن بندهای طولانی نیز به کاربرد دارد.
گیومه - «»
- این نشانه در اول و آخر جمله ای می آید که از کسی یا کتابی به صورت مستقیم نقل می شود.
- مثال: رئیس جمهور گفت: «بازگشت از انرژی هسته ای غیر ممکن است.»
- برای مشخص کردن یک واژه از دیگر واژه ها یا تاکید بر کلمه ای خاص یا جداسازی واژه های نامانوس، واژه های مدنظر را در نشانه نقل قول مستقیم می گذاریم. مثلا: استاندار... بر احیای مجدد «قومس» تاکسید کرد. یا وی با رد شایعات موجود درباره «استعفای وزیر اقتصاد» گفت...
پرانتز - ( )
- برای واژه های مترادف یا برای منفی کردن کلمات به کار می رود و البته کاربرد چندانی در خبر ندارد. مانند اساطیر (میتولوژی) در برگیرنده باورهای بنیادین انسان ها در آغاز تاریخ تمدن هستند.
- برای یادآوری نام پیشین جایی یا سمت کسی کاربرد دارد. مانند سیستان (سکستان) در شرق ایران قرار دارد.
- در اشاره به سال وقوع یک حادثه یا تاریخ زاد و مرگ کسی به کار می رود. مثل کمال الدین ، وحشی بافقی (متوفی در 991 ه . ق) از شاعران عهد صفوی است.
علامت پرسش - ( ؟ )
- این نشانه پس از جمله های سوالی یا استفهامی به کار می رود. مثل کتاب را خواندی؟ این علامت در خبر، کاربرد بسیار محدودی دارد و در تیتر و لید از آن استفاده نمی شود.
علامت تعجب و ندا ( ! )
- نشانه تعجب، برای بیان شگفتی، حالات، هیجان ها، تمسخر، تنفر و ... به کار می رود.
نکته: هر گاه در جمله ای نشانه تعجب و استفهام با هم بیاید، علامت تعجب پس از نشانه سوال می آید (؟! ) در نگارش مطالب خبری اصولا استفاده از علامت تعجب حتی اگر مطلب حیرت آور هم باشد، جایز نیست. استفاده از این علامت که نشانه اظهار نظر نویسنده است به اصل عینیت و بی طرفی خبرنگار لطمه می زند.
خط فاصله (-)
- برای جدا کردن عبارت های بدل، عطف بیان و جمله معترضه از کلام اصلی
- به جای حرف اضافه "تا" و "به" در تاریخ ها
شیوه املای فارسی:
1- حد و استقلال دستوری هر کلمه از نظر معنی و عمل دستوری آن، باید حفظ شود و هر کلمه مستقل جدا از کلمه دیگر نوشته شود.
|
صحیح |
هیچ کس |
دانشسرای عالی |
نگاه داشتن |
|
غلط |
هیچکس |
دانشسرایعالی |
نگاهداشتن |
2- حروف ربط، ضمیر و صفت شمارشی و پرسشی و تعجبی مانند را، وی، تو، که، چه ، همچنین صفت اشاره مانند این، آن، نباید به کلمات دیگر بچسبند.
|
صحیح |
دوست را |
تو را |
یک روز |
این کار |
آن کس |
|
غلط |
دوسترا |
ترا |
یکروز |
اینکار |
آنکس |
3- «چه» در کلمه هایی نظیر چرا ( به معنی "برای چه" نه به معنی "چه چیز را") و چسان باید پیوسته نوشته شود:
|
صحیح |
چرا |
چسان |
چقدر |
چطور |
|
غلط |
چه را |
چه سان |
چه قدر |
چه طور |
4- هر گاه "چه" و "که" با آن، این، چنان و همچنان ترکیب شوند باید پیوسته نوشته شود:
|
صحیح |
آنکه |
چنانکه |
همچنانکه |
چنانچه |
آنچه |
... |
|
غلط |
آن که |
چنان که |
همچنان که |
چنان چه |
آن چه |
... |
5- هرگاه دو یا چند کلمه با هم ترکیب شوند و از ترکیب آنها مفهوم جدیدی حاصل شود باید سرهم نوشته شود.
|
صحیح |
اینجا |
اینجانب |
بهبود |
پنجشنبه |
یکدیگر |
شاهنامه |
صاحبدل |
نگهداری |
|
غلط |
این جا |
این جانب |
به بود |
پنج شنبه |
یک دیگر |
شاه نامه |
صاحب دل |
نگه داری |
6- وقتی پیوسته نوشتن اجزا، کلمه مرکب باعث اشتباه یا دشواری در خواندن باشد و یا خلاف عرف به نظر بیاید، کلمه ها را جدا اما نزدیک به هم می نویسیم.
|
صحیح |
هم منزل |
کین توز |
عدالت پیشه |
|
غلط |
همنزل |
کینتوز |
عدالتپیشه |
حرف اضافه "به" جدا از اسم و ضمیر استفاده می شود.
|
صحیح |
به خانه |
به تهران |
به مدرسه |
|
غلط |
بخانه |
بتهران |
بمدرسه |
8- پیشوندها و پسوندها متصل به کلمه نوشته می شود:
|
صحیح |
همنشین |
همکار |
بیکار |
باغبان |
گلزار |
|
غلط |
هم نشین |
هم کار |
بی کار |
باغ بان |
گل زار |
9- "می" جدا از فعل نوشته می شود
|
صحیح |
می گوید |
می خواند |
می رود |
می آید |
|
غلط |
میگوید |
میخواند |
میرود |
میاید |
10- "ها" علامت جمع پیوسته به کلمه نوشته می شود.
|
صحیح |
گلها |
کتابها |
لباسها |
... |
|
غلط |
گل ها |
کتاب ها |
لباس ها |
... |
11- الف مقصوره برخی کلمات مقصور عربی از فارسی همچنان که "الف" تلفظ می شود، نوشته هم می شود.
|
صحیح |
اعلا |
تقوا |
مبتلا |
شورا |
مقوا |
معلا |
|
غلط |
اعلی |
تقوی |
مبتلی |
شوری |
مقوی |
معلی |
12- "همزه" و "ی" :
|
صحیح |
بوییدن |
چایی |
نایین |
پایین |
... |
|
غلط |
بوئیدن |
چائی |
نائین |
پائین |
... |
13- تنوین مختص کلمات عربی است در کلمات فارسی کاربرد ندارد:
|
صحیح |
بناچار |
زبانی |
گاهی |
تلفنی |
... |
|
غلط |
ناچاراً |
زباناً |
گاهاً |
تلفناً |
... |
14- در استفاده از کلمات عربی نیز بهتر است به جای استفاده از تنوین از معادل مرکب فارسی آن استفاده شود.
|
صحیح |
بیدرنگ |
بتحقیق |
بتدریج |
بعمد |
تبلویح |
بخصوص |
|
غلط |
فوراً |
تحقیقاً |
تدریجاً |
عمداً |
تلویحاً |
خصوصاً |
15- حمزه ساکن آخر کلمات محدود در نگارش فارسی حذف می شود: ابتدا (ابتداء) – املا (املاء) و ...
عدد نویس در خبر :
اصولا نگارش اعداد در خبر از قواعد خاصی پیروی نمی کند اما شرایط خاصی برای نگارش عدد در خبر وجود دارد از این رو در عدد نویسی متن های خبری بهتر است از موارد زیر پیروی کرد .
· اعداد یک تا نه به صورت حروفی نوشته شود
· اعداد ده ،صد ، هزار ، میلیون ، میلیارد به صورت حروفی نوشته می شود .
· اعداد11 تا 999 به صورت عددی نوشته می شود .
نکته 1 : در عدد نویسی فارسی برای واحد های بزرگتر از میلیارد از واحد "هزار میلیارد " استفاده می شود.
مثال : برای نگارش عدد 1267395010002 در خبر می نویسیم ; یک هزار و 267میلیارد و 395 میلیون و ده هزار و دو .
استثناء اول : اعداد زیر همیشه به صورت عددی نوشته می شوند و از قواعد مربوط به عدد نویسی پیروی نمی کنند .اعداد مربوط به شماره ماشین (888 م 23 – ایران 11) ، شماره پلاک (پلاک 8) ، شماره خیابان (خیابان 9 ) ، شماره منطقه (شهرداری منطقه 3) ، شماره تلفن (22264893) ، طول و عرض جغرافیایی ، اعداد اعشاری (4.12) ساعت (10:30( ، تاریخ (15 بهمن ماه ) و...
استثناء دوم : اعداد زیر همیشه حروفی نوشته می شوند و از قواعد مربوط به عدد نویسی پیروی نمی کنند : اعداد مربوط به شمارشی ترتیبی (یکمین ، دومین ،...،بیست و پنجمین ، ...،صدمین ) ، اعداد جایگزین صفت ( نوجوان سیزده ساله ، کودک 2 ساله ) ، اعداد کسری (دو پنجم ، سه چهارم )
این وبلاک مربوط به سازمان دانش آموزی استان اصفهان و فعالیتهای تشکلهای دانش آموزی است